Cây và nước trong nhà: đo sáng trước khi mua
Cây và nước là hai thứ được nhắc nhiều nhất trong mọi lời khuyên bài trí nhà, và cũng là hai thứ hay hỏng nhất sau vài tháng: cây vàng lá rồi chết, bể nước mini thành ổ muỗi và có mùi. Rồi người ta dẹp đi và kết luận nhà mình không hợp.
Thực ra nguyên nhân gần như luôn nằm ở hai chuyện đo được: cây được đặt ở chỗ không đủ sáng, và nước không có dòng chảy hoặc không được thay.
Đo ánh sáng trước khi mua cây
Đây là việc quyết định gần như toàn bộ kết quả, và hầu như không ai làm. Cách đo đơn giản nhất không cần thiết bị:
Phép thử bóng tay. Vào giữa ngày, giơ tay cách bề mặt nơi định đặt cây khoảng ba mươi phân. Bóng tay sắc nét và rõ ràng nghĩa là chỗ đó sáng mạnh. Bóng mờ mờ nhìn ra được hình bàn tay là sáng vừa. Gần như không thấy bóng nghĩa là chỗ đó rất tối — và phần lớn cây bán ở cửa hàng sẽ không sống nổi ở đó lâu dài.
Điểm hay bị nhầm: mắt người điều tiết rất giỏi nên một góc phòng có vẻ "cũng sáng" với ta thực ra tối hơn nhiều lần so với chỗ cạnh cửa sổ. Cây thì không điều tiết được.
Cách chính xác hơn là dùng ứng dụng đo ánh sáng trên điện thoại — không chuẩn như máy đo chuyên dụng nhưng đủ để so sánh giữa các vị trí trong nhà, và chính so sánh mới là thứ bạn cần.
Loại cây theo mức sáng
Chỗ rất tối — góc phòng xa cửa sổ, hành lang, nhà vệ sinh không cửa sổ: nói thật là gần như không loại cây thật nào sống tốt lâu dài. Cách nhiều người dùng là luân phiên — để cây ở đó một hai tuần rồi đem ra chỗ sáng "nghỉ" vài tuần, nuôi hai chậu thay nhau. Hoặc chấp nhận dùng cây giả ở những chỗ đó; cây giả ngày nay làm khá thật và không có gì đáng xấu hổ.
Chỗ sáng yếu — cách cửa sổ vài mét, không có nắng trực tiếp: đây là vùng của các loại chịu bóng như lưỡi hổ, trầu bà, kim tiền, vạn niên thanh, lan ý. Chúng vẫn cần sáng, chỉ là chịu được mức thấp hơn.
Chỗ sáng vừa và mạnh — gần cửa sổ, ban công có mái: mở rộng ra rất nhiều loại, kể cả cây có hoa.
Nắng trực tiếp gay gắt thì ngược lại, nhiều cây trồng trong nhà bị cháy lá. Đưa cây từ trong nhà ra nắng phải làm dần, vài ngày tăng thêm một chút.
Lỗi giết cây phổ biến nhất: tưới nhiều
Nhiều người nghĩ cây héo là do thiếu nước nên tưới thêm, trong khi phần lớn cây trồng chậu trong nhà chết vì úng rễ, không phải vì khát.
Cách kiểm đúng: cắm ngón tay xuống đất khoảng hai đốt. Đất còn ẩm thì chưa tưới, bất kể lịch. Đất khô tới độ sâu đó thì tưới, và tưới đẫm cho nước chảy ra lỗ thoát chứ đừng tưới lắt nhắt.
Ba điều đi kèm: chậu phải có lỗ thoát nước — chậu không lỗ là bẫy úng, dù bạn tưới cẩn thận tới đâu; đổ nước trong đĩa hứng sau khi tưới, đừng để chậu ngâm trong nước; và mùa mát thì cây cần ít nước hơn hẳn mùa nóng, nên lịch tưới cũng phải đổi theo mùa.
Nước trong nhà: bể mini, thác mini, bình thuỷ sinh
Nguyên tắc chung chỉ có một: nước đứng yên là vấn đề, nước có dòng chảy hoặc được thay thì không.
Nước đọng quá bảy ngày là nơi muỗi có thể hoàn thành vòng đời từ trứng tới con trưởng thành. Đây là lý do y tế rõ ràng và là lý do đáng quan tâm nhất với bất kỳ vật chứa nước nào trong nhà — kể cả đĩa hứng dưới chậu cây và khay hứng của tủ lạnh.
Thác nước mini và bể lọc nhỏ thì nước chảy nên không phải chỗ muỗi đẻ, nhưng cần đổ thêm nước vì bốc hơi nhanh, và cần lau cặn vôi bám. Bơm chạy liên tục thì nên có chế độ nghỉ hoặc tắt khi đi vắng dài — bơm chạy cạn nước là hỏng bơm.
Bình thuỷ sinh trồng cây thì thay nước mỗi một hai tuần, rửa rễ nhẹ, và đừng để nước đục. Nước trong bình thuỷ sinh mà có mùi là dấu hiệu rễ đang thối.
Bát nước có hoa thả — kiểu trang trí phổ biến — thì đẹp nhưng phải đổ và rửa mỗi hai ba ngày, nếu không thì vừa là chỗ muỗi vừa có mùi.
Đặt cây ở đâu trong nhà
Ba lưu ý thực tế, đặt trước mọi cân nhắc về ý nghĩa:
Không chắn lối đi. Chậu cây đặt ở chỗ người qua lại thì sớm muộn cũng bị đá đổ, nhất là chậu để dưới sàn ở hành lang hẹp.
Không đặt ngay dưới miệng điều hoà. Gió lạnh thổi liên tục làm lá khô cháy mép — đây là nguyên nhân rất phổ biến mà ít ai nghĩ tới.
Tránh sát cửa ra vào hay đóng mở mạnh và tránh chỗ hứng gió giật ở ban công tầng cao.
Nhà có trẻ nhỏ hoặc thú nuôi thì nên kiểm loại cây trước khi mua — một số cây cảnh phổ biến có nhựa gây kích ứng nếu nhai hoặc dính vào mắt. Đây không phải lý do để tránh cây, chỉ là lý do để hỏi rõ ở cửa hàng và đặt cao khỏi tầm với.
Chăm cây: lịch tối thiểu
Hằng tuần: kiểm độ ẩm đất bằng ngón tay, tưới nếu cần, đổ đĩa hứng.
Hằng tháng: lau lá bằng khăn ẩm — bụi phủ lá làm cây quang hợp kém, và đây là việc rất dễ quên trong nhà ở đô thị. Nhặt lá vàng, xoay chậu một phần tư vòng cho cây mọc đều về mọi phía.
Vài tháng một lần: nhìn lỗ thoát nước xem rễ đã chui ra chưa — đó là dấu hiệu cần sang chậu lớn hơn. Bón phân theo hướng dẫn trên bao bì, và nguyên tắc là ít hơn liều ghi thì an toàn hơn nhiều so với nhiều hơn.
Về phần ý nghĩa
Cây và nước trong nhà được gắn nhiều ý nghĩa trong các cách nói truyền thống, và mỗi trường phái nói một khác về loại cây nào hợp chỗ nào. Đó là lựa chọn của mỗi nhà.
Phần chắc chắn thì đơn giản hơn nhiều: một chậu cây xanh tốt làm căn phòng dễ chịu hơn, còn một chậu cây héo thì ngược lại. Cho nên trước khi hỏi loại nào hợp mệnh, câu hỏi thực tế hơn là chỗ mình định đặt có đủ sáng không và mình có nhớ tưới không. Cây hợp mệnh mà chết thì không giúp gì cho ai.
Tương tự với nước: một bể nước trong veo có tiếng chảy nhẹ thì dễ chịu, còn một bát nước đục có lăng quăng thì là vấn đề sức khoẻ chứ không phải chuyện bài trí.
Tóm lại
Đo sáng bằng phép thử bóng tay trước khi mua cây. Chỗ rất tối thì luân phiên hai chậu hoặc dùng cây giả. Kiểm đất bằng ngón tay thay vì tưới theo lịch, và chậu phải có lỗ thoát. Nước thì phải chảy hoặc phải thay — đọng quá bảy ngày là chuyện muỗi. Và lau lá mỗi tháng, việc nhỏ mà ít ai làm.