Đèn ngoài trời và đèn sân: chọn gì, đặt đâu, và mấy chỗ hay hỏng
Đèn ngoài trời hay bị mua theo kiểu dáng rồi lắp đại, và kết quả là ba chuyện quen thuộc: chói vào nhà hàng xóm, hỏng sau một mùa mưa, và chỗ cần sáng thì vẫn tối. Bài này bàn cách chọn và cách đặt.
Chỉ số chống nước: con số phải nhìn đầu tiên
Đèn dùng ngoài trời có một chỉ số cho biết nó chịu được bụi và nước tới đâu — thường ghi dạng hai chữ cái kèm hai con số trên hộp hoặc trong thông số. Chữ số thứ nhất nói về bụi, chữ số thứ hai nói về nước, và số càng lớn thì càng kín.
Điều cần nhớ khi mua: hỏi rõ đèn này dùng cho vị trí nào. Đèn lắp dưới mái hiên có che chắn khác với đèn phơi thẳng ra mưa, và đèn gắn âm sàn hay đặt gần hồ nước lại là nhóm khác nữa. Người bán nghiêm túc sẽ nói được chỉ số của sản phẩm; chỗ nào chỉ nói "chống nước tốt" thì bạn nên hỏi thêm.
Ở khí hậu mưa nhiều và ẩm cao, đây là con số quyết định đèn sống được một năm hay năm năm — quan trọng hơn kiểu dáng nhiều.
Đặt ở đâu: bốn nhóm vị trí
Lối vào và cổng. Đây là chỗ cần nhất, vì nó liên quan tới an toàn khi về tối. Mục tiêu là nhìn rõ bậc và rõ ổ khoá, không phải chiếu sáng cả sân.
Bậc và lối đi. Đèn thấp hoặc đèn gắn âm bậc, chiếu xuống mặt bậc. Đây là loại phòng ngã hiệu quả nhất, và cũng là loại hay bị bỏ qua.
Sân và vườn. Ánh sáng ở đây chủ yếu để tạo không khí, nên ít và dịu thường hơn nhiều so với sáng trưng.
Chỗ cần an ninh — cửa sau, hông nhà, chỗ để xe. Đây là chỗ hợp với đèn có cảm biến.
Chiếu xuống, đừng chiếu ngang
Nguyên tắc đơn giản mà giải quyết được phần lớn phiền toái: đèn ngoài trời nên chiếu xuống, không chiếu ngang hay chiếu lên vô tội vạ.
Ba lý do: chiếu ngang thì lọt thẳng vào mắt người đi đường và vào cửa sổ nhà hàng xóm; chiếu lên thì phần lớn ánh sáng bay lên trời, tức là bạn trả tiền điện cho việc không có ích; và chiếu xuống thì mặt đất được soi rõ đúng chỗ cần.
Nếu đã lắp rồi mà chói, mấy cách chữa không tốn: đổi sang đèn có chụp che phía trên, xoay nghiêng xuống, hạ thấp vị trí, hoặc giảm công suất và tăng số điểm sáng thay vì một đèn thật mạnh.
Và hãy đứng ở vị trí nhà hàng xóm nhìn sang một lần. Nhiều người không biết đèn nhà mình chiếu thẳng vào phòng ngủ nhà bên cho tới khi được nói.
Ánh sáng ấm hay trắng
Ánh sáng trắng lạnh cho cảm giác sáng hơn và rõ hơn, nên hợp chỗ cần nhìn kỹ. Ánh sáng ấm dễ chịu hơn và ít thu hút côn trùng hơn — đây là điểm đáng cân ở nơi nhiều muỗi.
Cách phối thường dùng được: ấm cho sân và khu ngồi, trung tính hoặc trắng cho lối đi và chỗ an ninh.
Về độ sáng, sai lầm phổ biến là mua đèn quá mạnh. Một đèn pha lớn chiếu cả sân tạo ra vùng sáng chói và vùng tối đen cạnh nhau — mắt phải điều tiết liên tục và thực tế bạn nhìn kém hơn. Nhiều điểm sáng vừa phải luôn tốt hơn một điểm sáng mạnh.
Cảm biến và hẹn giờ
Cảm biến chuyển động hợp với cửa sau, hông nhà, chỗ để xe: tiết kiệm điện, và ánh sáng bật lên đột ngột cũng có tác dụng nhất định về an ninh.
Hai chỗ hay phải chỉnh: độ nhạy — quá nhạy thì mèo đi qua cũng bật, cành cây lay cũng bật; và hướng quét — nên hướng cắt ngang lối đi chứ đừng hướng dọc theo, vì cảm biến bắt chuyển động ngang tốt hơn.
Cảm biến ánh sáng tự bật khi trời tối thì hợp với đèn cổng và đèn lối đi — không phải nhớ bật, và không quên tắt.
Hẹn giờ hợp với đèn trang trí sân: sáng vài tiếng buổi tối rồi tắt, thay vì cháy suốt đêm.
An toàn điện ngoài trời
Đây là phần nghiêm túc nhất của cả bài, vì ngoài trời có nước.
- Ổ cắm ngoài trời phải là loại dùng ngoài trời, có nắp che, và lắp ở độ cao tránh nước bắn.
- Nên có thiết bị chống giật cho nhánh điện ngoài trời. Đây là khoản đáng chi và nên hỏi thợ điện.
- Dây điện ngoài trời phải là loại chịu được nắng mưa; dây trong nhà đem ra ngoài sẽ lão hoá nhanh và nứt vỏ.
- Đi dây trong ống bảo vệ, và nếu chôn thì chôn đủ sâu cùng ống — nếu không thì lần sau ai đó cuốc trúng.
- Đừng kéo dây nối tạm ra sân rồi để đó lâu dài. Dây nối là giải pháp tạm, không phải giải pháp cố định.
- Toàn bộ phần đấu nối ngoài trời nên do thợ có nghề làm.
Với đèn năng lượng mặt trời thì không có mấy rủi ro này, nhưng đổi lại độ sáng thường yếu hơn và phụ thuộc vào việc tấm pin có được nắng hay không — đặt dưới bóng cây thì gần như vô dụng.
Mấy chỗ hay hỏng
Chỗ đấu nối. Nước vào mối nối là nguyên nhân hỏng số một. Mối nối phải nằm trong hộp kín, hoặc ít nhất ở chỗ có che.
Gioăng cao su. Nắng và mưa làm gioăng lão hoá, nứt, rồi nước vào. Kiểm mỗi năm một lần.
Vít và giá đỡ. Vít sắt thường ngoài trời sẽ gỉ; chọn loại chống ăn mòn, nhất là nhà gần biển.
Tổ côn trùng và mạng nhện trong chụp đèn — vừa làm tối vừa giữ ẩm. Lau vài tháng một lần.
Đặt một lịch nhỏ: trước mùa mưa thì kiểm gioăng và mối nối; sau mùa mưa thì lau chụp và kiểm gỉ.
Về hàng xóm và về đêm
Ánh sáng ngoài trời là thứ dễ gây khó chịu nhất giữa các nhà sát nhau, vì nó đi qua tường rào và qua cửa sổ.
Mấy cách giữ hoà khí: chiếu xuống, dùng chụp che, tắt hoặc giảm sau một giờ nhất định, và dùng cảm biến thay vì để sáng suốt đêm ở mặt giáp nhà bên.
Nếu hàng xóm nói, coi đó là thông tin thật. Xoay một chiếc đèn thường rẻ hơn rất nhiều so với một mối bất hoà kéo dài.
Tóm lại
Nhìn chỉ số chống nước trước khi nhìn kiểu dáng, và nói rõ vị trí lắp khi mua. Ưu tiên bậc và lối đi vì đó là nơi phòng ngã. Chiếu xuống chứ đừng chiếu ngang, và nhiều điểm sáng vừa phải tốt hơn một đèn thật mạnh.
Phần điện ngoài trời thì dùng đúng loại ổ, đúng loại dây, có thiết bị chống giật, và để thợ đấu nối. Kiểm gioăng và mối nối trước mùa mưa. Và đứng ở phía nhà hàng xóm nhìn sang một lần.