Cách âm trong nhà: làm được tới đâu, và vì sao mút trứng không giúp được như ta tưởng
Tiếng ồn là một trong ít thứ trong nhà mà ai cũng thấy phiền nhưng gần như không ai xử đúng cách. Phần lớn cách người ta nghĩ tới đầu tiên — treo thêm rèm dày, dán mút trứng lên tường, kê tủ sách sát vách — đều giải quyết một chuyện khác với chuyện đang gặp.
Bài này nói về hai loại tiếng khác nhau, vì sao phải phân biệt, và làm được tới đâu với từng mức tiền.
Hai loại tiếng, hai cách xử hoàn toàn khác nhau
Tiếng truyền qua không khí: tiếng nói, tiếng tivi, tiếng nhạc, tiếng chó sủa, tiếng xe ngoài đường. Nó đi qua khe hở và đi xuyên qua vách mỏng.
Tiếng va đập truyền qua kết cấu: bước chân tầng trên, kéo ghế, đóng cửa, khoan tường, máy bơm rung. Nó không đi qua không khí mà chạy trong bê tông, trong khung nhà, rồi phát ra ở một phòng cách đó rất xa.
Phân biệt được hai loại là bước quan trọng nhất, vì cách xử không giống nhau chút nào. Bịt kín khe hở giúp rất nhiều cho loại thứ nhất và gần như không giúp gì cho loại thứ hai. Ngược lại, xử tiếng bước chân phải làm ở sàn tầng trên — tức là ở nhà người khác — nên thường không nằm trong tầm tay bạn.
Cách thử đơn giản: nhờ người nói chuyện ở phòng bên rồi nghe. Nếu nghe rõ cả lời thì nhiều khả năng đang có khe hở. Nếu chỉ nghe tiếng ù ù trầm mà không ra lời thì tiếng đang đi xuyên qua vách. Còn nếu tiếng xuất hiện cùng lúc với rung — ly nước trên bàn hơi gợn — thì đó là tiếng kết cấu.
Vì sao mút trứng và rèm dày không giúp được như ta tưởng
Đây là hiểu lầm phổ biến nhất, và nó tốn tiền thật.
Vật liệu xốp, mềm, nhẹ — mút, thảm, rèm nhung, bông — có tác dụng hút âm phản xạ bên trong căn phòng. Dán chúng lên tường làm phòng bớt vang, nghe đỡ ồn ào hơn khi có người nói trong chính phòng đó. Đó là lý do phòng thu âm và phòng karaoke dùng chúng.
Nhưng chặn tiếng đi từ phòng này sang phòng kia thì cần thứ ngược lại: nặng và kín. Một tấm mút nhẹ không cản được sóng âm đi xuyên qua vách, vì nó gần như không có khối lượng.
Nên nếu vấn đề của bạn là nghe được tiếng nhà bên, thì mút trứng là khoản chi gần như vô ích. Nếu vấn đề là phòng mình vang quá khi họp trực tuyến, thì nó lại đúng việc.
Mức rẻ nhất: bịt khe hở
Đây là việc hiệu quả nhất trên mỗi đồng bỏ ra, và thường bị bỏ qua vì nó không có gì hoành tráng. Âm thanh đi qua khe hở dễ hơn nhiều so với đi xuyên vật liệu, nên một khe nhỏ có thể phá hỏng cả một bức tường dày.
Chỗ cần kiểm theo thứ tự: khe dưới cánh cửa — thường là chỗ hở lớn nhất trong nhà; khe quanh khung cửa; ổ điện và công tắc trên vách chung với nhà bên, vì hộp âm tường tạo ra một lỗ xuyên qua vách; lỗ điều hoà, lỗ quạt thông gió, lỗ ống nước xuyên tường; khe cửa sổ.
Cách làm: gioăng cao su dán quanh khung cửa, nẹp chặn khe chân cửa, keo trám quanh ống xuyên tường, và với ổ điện thì dùng đệm sau mặt ổ — làm phần điện thì cắt điện trước, hoặc nhờ thợ nếu không chắc.
Một mẹo kiểm nhanh: tắt đèn phòng mình, bật đèn phòng bên, rồi nhìn quanh khung cửa. Ánh sáng lọt qua đâu thì tiếng đi qua đó.
Mức vừa: cửa và cửa sổ
Sau khi bịt khe mà vẫn ồn, thì cánh cửa thường là mắt xích yếu tiếp theo. Cửa gỗ công nghiệp rỗng ruột gần như không cản được gì; thay bằng cửa đặc hoặc cửa có lõi nặng tạo khác biệt rõ.
Với tiếng ngoài đường, cửa sổ mới là chỗ quyết định. Kính dày hơn cản tốt hơn, và cửa hai lớp kính có khoảng không ở giữa tốt hơn nữa, nhưng phần lớn hiệu quả vẫn đến từ việc cánh đóng thật khít — một cửa sổ đắt tiền lắp hở vẫn thua một cửa sổ thường lắp kín.
Nếu không đổi được cửa sổ, cách đỡ tốn là làm thêm một lớp bên trong: cửa lùa kính hoặc khung kính phụ. Lớp không khí giữa hai lớp là phần làm việc chính.
Mức cao: làm thêm lớp vách
Khi tiếng đi xuyên qua chính bức vách, cách duy nhất có hiệu quả rõ là tăng khối lượng và tách rời hai mặt vách.
Cách thường làm là dựng một lớp vách thạch cao mới trước vách cũ, có khung riêng không chạm vào vách cũ, chèn bông khoáng ở giữa và bắt hai lớp tấm. Ba yếu tố đều cần: nặng, có lớp hút ở giữa, và không dính liền vào vách cũ. Thiếu phần tách rời thì rung truyền thẳng qua khung và hiệu quả giảm nhiều.
Phải chấp nhận hai cái giá: mất chừng mười centimet chiều sâu phòng, và chi phí không nhỏ. Vì vậy chỉ nên làm sau khi đã bịt khe và xử cửa mà vẫn không đủ — làm ngược thứ tự là tốn tiền cho phần ít hiệu quả nhất.
Tiếng bước chân tầng trên: phần khó nhất
Nói thẳng: đây là loại gần như không xử được từ phía dưới. Tiếng va đập đi trong sàn bê tông rồi phát ra khắp trần, nên dán gì lên trần cũng chỉ giảm rất ít.
Giải pháp thật nằm ở sàn tầng trên: trải thảm, lót lớp đệm dưới sàn gỗ, dán đệm chân bàn ghế. Nghĩa là phải nói chuyện với hàng xóm, và cách nói quyết định kết quả nhiều hơn mọi vật liệu.
Kinh nghiệm chung khi sang nói: mô tả cụ thể thay vì than phiền chung chung — tiếng kéo ghế lúc mười giờ tối chứ không phải nhà anh ồn quá; đề nghị một việc nhỏ và cụ thể; và đề nghị chia tiền cho miếng đệm chân ghế nếu cần. Đa số trường hợp được giải quyết ở mức đó.
Làm trần giả có tách rời khỏi sàn bê tông thì giúp được phần nào, nhưng tốn kém, mất chiều cao, và hiệu quả với tiếng bước chân thường kém hơn kỳ vọng. Nên biết trước điều đó trước khi chi.
Mấy thứ giúp được mà không phải xây gì
Kê đồ nặng — tủ sách đầy sách, tủ quần áo — sát vách chung. Nó không thay được vách nhưng thêm khối lượng thật, và thường là khoản chi bằng không vì chỉ cần kê lại.
Đổi vị trí giường sang tường không chung với nhà bên, nếu bố trí cho phép.
Máy bơm, máy giặt, tủ lạnh đặt trên đệm cao su và không kê sát tường — rung truyền vào kết cấu là nguồn tiếng đêm rất hay bị bỏ sót, và nhiều khi chính nhà mình làm phiền nhà khác mà không biết.
Và cuối cùng, tiếng ồn nền đều đều — quạt, máy lọc không khí — không chặn được tiếng nào cả, nhưng làm tiếng lạ bớt nổi lên. Với nhiều người, riêng cái đó đã đủ để ngủ được, và nó rẻ hơn mọi phương án trong bài.
Ba điều gọn lại
Một, phân biệt tiếng qua không khí và tiếng va đập trước đã. Hai loại xử hoàn toàn khác nhau.
Hai, chặn tiếng cần nặng và kín; mút xốp và rèm chỉ hút vang trong phòng. Mua nhầm là tốn tiền cho việc khác.
Ba, bịt khe hở trước, cửa sau, làm vách sau cùng. Ánh sáng lọt qua đâu thì tiếng đi qua đó.