Đèn ban đêm trong nhà: chống vấp, chống chói, và phần dành cho người lớn tuổi
Ánh sáng trong nhà thường được tính cho ban ngày và cho buổi tối khi cả nhà còn thức. Còn quãng từ nửa đêm tới sáng — lúc một người dậy đi vệ sinh, lúc ai đó đi lấy nước — thì hầu như không ai thiết kế.
Đó cũng là quãng có nhiều cú vấp nhất trong một căn nhà, và là phần dễ sửa nhất trong mọi phần liên quan tới ánh sáng.
Ba đoạn đường đêm
Gần như nhà nào cũng có đúng ba đoạn này, và chỉ cần lo ba đoạn là xong:
Từ giường ra cửa phòng. Đoạn ngắn nhất nhưng cũng nhiều vật cản nhất — dép, chân giường, cạnh tủ.
Từ phòng ngủ tới nhà vệ sinh. Đoạn đi nhiều nhất, và thường phải qua một khúc tối hoàn toàn.
Cầu thang, nếu nhà nhiều tầng. Đoạn nguy hiểm nhất, và là đoạn duy nhất mà một cú vấp có hậu quả nặng.
Đi thử ba đoạn này trong đêm — thật sự đi, không ngồi tưởng tượng — là cách nhanh nhất để biết nhà mình thiếu gì.
Hai yêu cầu đánh nhau
Cái khó của ánh sáng ban đêm nằm ở chỗ nó phải làm hai việc ngược nhau: đủ để thấy đường, mà không đủ để làm người ta tỉnh hẳn.
Bật đèn trần thì thấy rõ nhưng sáng loà, và sau đó khó ngủ lại. Không bật gì thì dò dẫm.
Lối thoát nằm ở ba chữ: thấp, ấm, chiếu xuống.
Thấp — nguồn sáng đặt gần sàn, vì thứ bạn cần thấy là mặt sàn và vật cản chứ không phải cả căn phòng. Ấm — ánh sáng ngả vàng dễ chịu hơn ánh trắng lạnh vào ban đêm. Chiếu xuống — hắt xuống sàn thay vì hắt vào mắt.
Ba chữ này giải quyết được phần lớn, và chúng không đòi phải sửa điện.
Đèn cảm ứng: chỗ hợp và chỗ phiền
Đèn tự bật khi có người đi qua là giải pháp phổ biến, và nó hợp ở mấy chỗ: hành lang, chân cầu thang, lối vào nhà vệ sinh, gầm tủ bếp.
Chỗ nó gây phiền: trong phòng ngủ có người khác đang ngủ — vì nó bật cho cả hai người; và ở những chỗ hay có gió làm rèm động hoặc có thú nuôi đi qua.
Mấy điều đáng để ý khi chọn: loại dùng pin thì tiện lắp nhưng phải nhớ thay pin, và nên chọn loại có thể chỉnh độ sáng. Loại quá sáng đặt ở hành lang sẽ làm bạn tỉnh y như bật đèn trần.
Chống chói: nguồn sáng phải khuất khỏi tầm mắt
Đây là điểm kỹ thuật quan trọng nhất và cũng hay sai nhất.
Một bóng đèn nhỏ nhưng nhìn thẳng vào được thì chói hơn nhiều so với một vùng sáng lớn hơn mà nguồn bị che. Mắt vừa quen bóng tối rất nhạy, nên một điểm sáng lọt vào tầm nhìn đủ làm bạn loá trong vài giây — đúng lúc đang bước.
Cách xử: đặt đèn khuất sau một mép — dưới mép giường, sau gờ chân tường, dưới tủ — để bạn thấy ánh sáng trên sàn mà không thấy chính cái bóng đèn.
Nếu dùng đèn cắm ổ điện ở chân tường thì chọn loại có lớp tán sáng, đừng dùng loại để lộ bóng trần.
Phần riêng cho người lớn tuổi
Với người lớn tuổi thì ba điều kiện đổi khác:
Cần nhiều sáng hơn để thấy cùng một mức rõ, nhưng lại nhạy với chói hơn. Hai điều này cộng lại khiến việc đặt đèn khuất nguồn càng quan trọng.
Mắt thích nghi với thay đổi độ sáng chậm hơn. Nên tránh những chỗ chuyển đột ngột từ tối sang sáng — ví dụ hành lang tối rồi bật đèn nhà vệ sinh trắng loá.
Đường đi phải luôn trống. Ánh sáng tốt không cứu được một đôi dép nằm giữa lối đi.
Ngoài ánh sáng, những thứ đáng làm cùng lúc là tay vịn ở cầu thang và trong nhà vệ sinh, thảm chống trượt, và bỏ những tấm thảm mỏng dễ xô. Phần lắp tay vịn thì nên nhờ người có nghề, vì nó phải chịu lực thật. Và nếu trong nhà có người hay chóng mặt hoặc thị lực đang kém đi, đó là chuyện nên nói với bác sĩ chứ không chỉ là chuyện đổi bóng đèn.
Nhà có trẻ nhỏ
Yêu cầu hơi khác: trẻ cần thấy đường và cũng cần thấy yên tâm, nhưng ánh sáng quá mạnh trong phòng ngủ lại ảnh hưởng tới giấc ngủ.
Cách thường dùng: một nguồn rất nhẹ trong phòng để trẻ không thấy tối hẳn, cộng với ánh sáng đủ hơn ở hành lang và lối vào nhà vệ sinh. Như vậy phần sáng nằm ở chỗ cần đi chứ không nằm ở chỗ ngủ.
Và với đèn trong tầm tay trẻ thì chú ý phần dây và phần nóng — chọn loại không nóng lên khi bật lâu.
Khi mất điện ban đêm
Phần này ít người chuẩn bị cho tới lần đầu gặp.
Ba việc rẻ: một đèn pin ở chỗ cố định mà ai trong nhà cũng biết — đầu giường, ngăn kéo bếp; một đèn dự phòng tự sáng khi mất điện nếu nhà có cầu thang; và kiểm pin mỗi năm một lần, gắn vào một mốc có sẵn như dọn nhà cuối năm.
Điện thoại dùng tạm được nhưng không nên là phương án duy nhất, vì lúc cần thì nó hay đang sạc ở phòng khác hoặc hết pin.
Ba điều gọn lại
Một, ba chữ giải quyết phần lớn: thấp, ấm, chiếu xuống — vì thứ bạn cần thấy ban đêm là mặt sàn, không phải cả căn phòng.
Hai, nguồn sáng phải khuất khỏi tầm mắt. Một bóng nhỏ nhìn thẳng vào được còn chói hơn một vùng sáng lớn mà nguồn bị che.
Ba, đi thử ba đoạn đường đêm trong bóng tối thật — từ giường ra cửa, tới nhà vệ sinh, và cầu thang. Đi thử một lần cho biết nhiều hơn mọi phỏng đoán.