Kê đồ khi nhà không vuông và sàn không phẳng
Kê cái tủ vào sát tường, lùi lại nhìn thì thấy một khe hình nêm ở trên. Đặt cái bàn xuống, nó cập kênh. Đóng cánh tủ, nó tự bật ra. Lắp kệ, bọt thuỷ ở giữa nhưng nhìn bằng mắt vẫn thấy nghiêng.
Phần lớn nhà không vuông và không phẳng — nhất là nhà đã ở lâu. Đó không phải chuyện hiếm cần sửa nhà, mà là điều kiện bình thường phải kê đồ trong đó. Bài này nói cách xử, và một nguyên tắc chọn: mắt người nhìn theo cái gì.
Đo trước, rồi mới quyết kê kiểu gì
Mười phút đo cho biết mình đang đối phó với cái gì:
Đo bề rộng ở ba chỗ — sát sàn, tầm ngực, sát trần. Ba số khác nhau nghĩa là tường không thẳng đứng, và cái tủ cao sẽ hở ở đúng chỗ số nhỏ nhất.
Kiểm góc có vuông không bằng cách đo hai đường chéo của một hình chữ nhật bạn đánh dấu trên sàn — hai đường chéo bằng nhau là vuông.
Đặt một viên bi hoặc lăn một cây bút trên sàn ở vài chỗ. Nó lăn về đâu là sàn dốc về đó.
Ghi lại tất cả trên một tờ giấy có sơ đồ phòng. Tờ giấy này dùng được nhiều năm, và lần sau mua đồ khỏi phải đo lại.
Biết được độ lệch rồi thì quyết dễ hẳn: lệch vài milimét thì kê gì cũng được; lệch một hai phân trên một mét thì phải chọn cách.
Mắt nhìn theo đường thẳng gần nhất
Đây là nguyên tắc quyết định mọi thứ còn lại.
Khi hai đường gần nhau mà không song song, mắt thấy ngay — và nó thấy cái khe chứ không thấy từng đường. Ngược lại, một món đồ nghiêng nhẹ giữa phòng trống thì gần như không ai nhận ra.
Từ đó ra ba cách xử:
Căn theo thứ gần nhất và thẳng nhất. Tủ sát tường thì căn theo tường, kể cả khi tường nghiêng — vì người ta nhìn cái khe giữa tủ và tường, không nhìn tủ có thẳng đứng hay không.
Đưa món đồ ra xa chỗ so sánh. Kê lùi ra vài phân, hoặc đặt giữa phòng, thì không còn đường nào để mắt so.
Che chỗ lệch bằng một chi tiết. Nẹp, phào, một chậu cây ở góc — mắt bám vào chi tiết ấy và thôi so.
Riêng tủ lạnh, máy giặt, bếp thì ngược lại: chúng phải thật sự cân bằng theo bọt thuỷ, không phải cân theo mắt. Cái này là chuyện vận hành chứ không phải thẩm mỹ.
Đồ cập kênh
Tìm đúng chân nào hổng trước khi chêm: ấn lần lượt bốn góc, góc nào lún xuống thì chân chéo với nó đang hổng.
Chêm bằng vật liệu cứng, đúng một miếng. Nhựa, gỗ cứng, miếng chêm bán sẵn. Chồng ba bốn miếng giấy bìa là cách nó tụt ra sau vài tuần.
Dán nỉ dày mỏng khác nhau dưới bốn chân là cách gọn cho bàn ghế nhẹ — vừa cân vừa không xước sàn.
Chân vặn chỉnh được thì dùng nó, và nhớ vặn ở vị trí cuối cùng của món đồ chứ không phải ở chỗ đang lắp ráp.
Đồ nặng thì chêm ở cả chân và ở điểm giữa nếu đáy dài — kệ sách dài mà chỉ tì hai đầu sẽ võng theo năm tháng.
Khe hở giữa tủ và tường
Khe đều thì để nguyên. Một khe hai phân đều suốt chiều cao nhìn như có chủ ý; chính cái khe không đều mới lộ.
Khe hình nêm — trên rộng dưới hẹp hoặc ngược lại — thì che bằng nẹp đứng, hoặc xoay món đồ sang bức tường khác thẳng hơn.
Đừng ép tủ vào cho khít bằng cách kê nghiêng. Tủ nghiêng thì cánh tự mở hoặc tự đóng, ngăn kéo tự trôi ra — và đó là thứ khó chịu mỗi ngày.
Tường phồng ở chân (chân tường dày hơn do vữa) thì kê đồ hở ra khỏi phần đó, hoặc khoét nhẹ phần đế nếu là đồ đóng riêng.
Cửa không đóng được, cánh tự trôi
Mấy hiện tượng này gần như luôn do khung lệch chứ không do cánh:
Cửa tự trôi về một phía — khung nghiêng. Sửa được bằng cách chỉnh bản lề, hoặc kê lại toàn bộ khung nếu lệch nhiều.
Cửa cạ ở một góc — nhìn vệt cạ để biết cạ ở đâu, rồi bào hoặc chỉnh bản lề ở phía đối diện.
Chốt không ăn — thường là lỗ khoá lệch vài milimét; dời miếng ốp lỗ khoá dễ hơn nhiều so với chỉnh cả cánh.
Cánh tủ bếp xệ — bản lề tủ bếp có ốc chỉnh ba chiều, vặn là xong; đây là việc năm phút mà nhiều người chịu đựng cả năm.
Còn cửa đột nhiên kẹt sau khi trời đổi mùa thì thường là gỗ nở hoặc co, và nên đợi qua mùa rồi mới bào — bào lúc nở thì sang mùa khô sẽ hở.
Khi lệch không phải chuyện thẩm mỹ
Phần lớn lệch trong nhà là chuyện kê đồ. Nhưng có mấy dấu hiệu nên đưa người có nghề xem, không tự xử:
Vết nứt tường rộng dần, nhất là nứt chéo ở góc cửa và góc cửa sổ. Chụp ảnh kèm ngày, so lại sau vài tháng.
Sàn dốc rõ rệt và mới xuất hiện — khác hẳn với sàn vốn dốc từ đầu.
Cửa cả nhà cùng kẹt trong thời gian ngắn.
Khe hở giữa tường và trần, hoặc giữa tường và sàn, mở rộng ra.
Bốn dấu hiệu này nói về kết cấu chứ không nói về cái tủ. Việc đúng lúc đó là gọi người có chuyên môn xây dựng tới xem, chứ không phải chêm cho hết cập kênh rồi thôi.
Ba điều gọn lại
Đo bề rộng ở ba tầm cao và đo hai đường chéo trước khi quyết kê kiểu gì. Ghi lên một tờ sơ đồ dùng được nhiều năm.
Mắt nhìn cái khe, không nhìn món đồ. Nên căn theo thứ gần nhất, hoặc đưa món ra xa chỗ so sánh — riêng tủ lạnh, máy giặt và bếp thì phải cân thật bằng bọt thuỷ.
Nứt rộng dần, sàn mới dốc, cửa cả nhà cùng kẹt là chuyện kết cấu chứ không phải chuyện kê đồ — chụp ảnh kèm ngày và gọi người có nghề.