Trần nhà thấm, ố, bong và nứt: đọc dấu hiệu rồi mới xử
Trần nhà là chỗ ít người nhìn nhất. Nó ở trên đầu, không ai chạm vào, và một vết ố nhỏ có thể nằm đó nhiều tháng trước khi có người ngẩng lên đủ lâu để thấy.
Nhưng trần lại là nơi nhiều vấn đề của căn nhà hiện ra đầu tiên — và hiện ra ở chỗ không phải nơi nó bắt đầu. Đó là lý do cạo ra sơn lại gần như không bao giờ đủ.
Bốn kiểu dấu hiệu, bốn ý nghĩa khác nhau
Vệt ố vàng nâu, có viền đậm hơn ở rìa. Dấu điển hình của nước đã ngấm rồi khô lại. Viền rõ nghĩa là nó đã dừng; viền nhoè và ẩm nghĩa là đang còn.
Mảng mốc đen hoặc xanh, thường ở góc. Thường không phải rò nước mà là hơi ẩm đọng — do thông gió kém, do góc tường lạnh hơn phần còn lại.
Sơn bong, phồng rộp thành bóng khí. Nước đã vào giữa lớp sơn và lớp nền. Bóc ra thì thấy phía dưới còn ẩm.
Nứt. Nứt mảnh như sợi tóc, nằm rải rác, thường là nứt lớp hoàn thiện. Nứt rộng, chạy dài, hoặc kèm sụt thì khác hẳn — đó là lúc dừng đoán và gọi người có chuyên môn xây dựng.
Nước không chảy thẳng xuống
Đây là điều làm phần lớn người tự xử sai. Nước vào từ một chỗ, chạy dọc theo mặt trên của trần, theo đường ống, theo mạch vữa, rồi mới nhỏ xuống ở chỗ thấp nhất nó gặp.
Nghĩa là vết ố bạn nhìn thấy có thể cách nguồn vài mét, ở phòng khác, hoặc ở tầng khác. Cạo chỗ ố rồi sơn lại chính là sửa cái dấu vết chứ không sửa cái nguyên nhân — và mùa mưa sau nó lại hiện ra đúng chỗ cũ.
Tìm nguồn: đi từ trên xuống
Bốn nguồn hay gặp nhất, xếp theo thứ tự nên kiểm:
- Sàn phòng tắm hoặc ban công ở tầng trên — nếu vết ố nằm ngay dưới khu vực đó thì đây là nghi phạm số một.
- Đường ống chạy trong trần — ống nước, ống thoát, ống máy lạnh. Ống máy lạnh đọng nước là nguyên nhân rất thường gặp mà ít ai nghĩ tới.
- Mái hoặc sân thượng — chỗ đọng nước, chỗ thoát nước bị nghẹt, chân tường mái.
- Tường ngoài — nước mưa tạt vào mặt tường rồi ngấm ngang, hiện ra ở mép trần.
Một phép thử rẻ: lau khô vết ố, dán lên đó một mẩu giấy trắng, rồi theo dõi vài ngày. Giấy ẩm lại nghĩa là nguồn còn hoạt động. Giấy khô suốt cả một đợt mưa thì đó là vết cũ, và lúc ấy xử bề mặt mới có nghĩa.
Trần nhà chung cư có thêm một tầng phức tạp
Nước nhỏ xuống trần nhà bạn thường đến từ căn hộ phía trên, hoặc từ đường ống chung nằm giữa hai sàn. Đây không còn là việc tự xử được.
Thứ tự nên làm: chụp ảnh có ngày giờ, báo ban quản trị toà nhà, và nói chuyện với nhà trên một cách bình thường trước khi mọi việc thành căng thẳng — vì rất nhiều trường hợp họ không hề biết. Phần ống chung thuộc trách nhiệm của toà nhà, và đó là chuyện cần ban quản trị vào cuộc chứ không phải chuyện hai nhà tự chia nhau.
Mốc ở góc trần: chuyện khác hẳn
Nếu không có nguồn rò nào và mốc chỉ xuất hiện ở góc, chỗ giáp tường ngoài, hoặc trong phòng ít mở cửa — thì đó là chuyện ẩm và thông gió, không phải chuyện thấm.
Ở đây việc cần làm là đổi không khí: mở cửa cho thoáng theo nhịp, bật quạt hút lâu hơn sau khi tắm, không phơi đồ ướt trong phòng kín, kéo tủ ra khỏi tường ngoài một khoảng. Sơn chống mốc có ích, nhưng là bước sau — sơn lên một bức trần vẫn đang ẩm thì vài tháng nữa mốc quay lại.
Làm gì được và không được khi trần đang ướt
Đang nhỏ nước thì việc đầu tiên là hứng và dọn, không phải sửa. Đặt chậu, dời đồ điện ra khỏi khu vực, và nếu nước nhỏ gần đèn hoặc ổ điện thì ngắt nhánh điện khu vực đó trước khi làm gì khác.
Không nên: đục thủng trần cho nước thoát nhanh (dễ làm rộng hư hại và có thể trúng đường ống), leo lên sửa mái giữa lúc mưa, hoặc sơn đè lên chỗ còn ẩm.
Xử bề mặt, khi đã chắc nguồn đã dứt
Thứ tự thông thường: cạo hết phần bong và phần mủn, để khô hẳn — thường lâu hơn người ta tưởng, tính bằng tuần chứ không bằng ngày — rồi mới xử chống ẩm và sơn lại.
Sơn đè lên lớp còn ẩm là cách chắc chắn nhất để phải làm lại lần nữa. Và nếu vết ố cũ vẫn ánh lên qua lớp sơn mới thì đó là chuyện của lớp lót, không phải chuyện sơn chưa đủ dày.
Khi nào dừng tay
Ba trường hợp nên gọi người có chuyên môn xây dựng ngay, không tự xử: nứt rộng hoặc chạy dài; trần võng, sụt, có tiếng kêu; và thấm kéo dài nhiều mùa mà không tìm ra nguồn.
Trường hợp thứ ba hay bị coi nhẹ nhất, nhưng nước đi lâu ngày trong kết cấu là thứ không nhìn thấy được từ dưới — và càng để lâu thì khoản sửa càng lớn.
Ba điều gọn lại
Một. Vết ố hiện ra ở chỗ thấp nhất nước gặp, không phải chỗ nước vào. Cạo và sơn lại là sửa dấu vết, không sửa nguyên nhân.
Hai. Dán một mẩu giấy trắng lên vết đã lau khô rồi theo dõi qua một đợt mưa — đó là cách rẻ nhất để biết nguồn còn hay đã dứt.
Ba. Mốc ở góc trần thường là chuyện thông gió chứ không phải thấm. Sơn chống mốc là bước sau, không phải bước đầu.